آشنایی با ایاصوفیه استانبول
در سفر به استانبول یکی از مهمترین جاذبههایی که حتما باید از آن بازدید کنید، مسجد ایا صوفیه است. ایاصوفیه فقط یک مسجد نیست، بلکه یکی از ارزشمندترین آثار معماری جهان است؛ بنایی که در طول تاریخ دو بار از بین رفت و هر بار مورد بازسازی قرار گرفت و در نهایت از کلیسای ایاصوفیه استانبول به مسجد تبدیل شد. بارها نام آن تغییر یافت و در نهایت ایاصوفیه باقی ماند.
ایاصوفیه جایی است که در آن معماری بیزانس و اسلامی، ترکیب فوقالعادهای ایجاد کرده و به ندرت مشابه این ترکیب را در اثر تاریخی دیگری میبینید. از ستونی که مردم معتقد بودند شفا میدهد تا ۴۰ پنجرهای که هاله عرفانی را در شبستان ایجاد میکند، همه و همه از عجایب این اثر هستند. باید ایاصوفیه را به چشم ببینید تا درک کنید چرا در فهرست آثار یونسکو به ثبت رسیده است و تا این حد اهمیت دارد. شاید با دیدن زیباییها و شگفتیهای ایاصوفیه بفهمید که چرا سالانه حدود ۳ میلیون نفر از این اثر بازدید میکنند؟!
مسجد ایاصوفیه کجاست؟
مسجد ایاصوفیه در محله سلطان احمد و در بخش اروپایی استانبول قرار دارد. سلطان احمد یکی از توریستیترین محلههای استانبول است که هتلها و جاهای دیدنی مختلفی در اطراف آن دیده میشود.
معماری ایاصوفیه | الهامبخش مسجد آبی استانبول
ایاصوفیه، یک کلیسای مهم در پایتخت امپراتوری بیزانس بود که بعدها مسجدی برای عثمانیان شد. ساخت ایاصوفیه استانبول بین سالهای ۵۳۲ تا ۵۳۷ میلادی با الهام از هنر و معماری بیزانس صورت گرفت. این سبک بعدها الهامبخش بسیاری از مساجد دیگر عثمانی مانند مسجد آبی استانبول شد.
ایاصوفیه از این نظر یک اثر تاریخی مهم به شمار میرود که ترکیبی از معماری بیزانس و اسلامی را به رخ میکشد. شما میتوانید معماری اسلامی را در منارهها، خطاطیها و محراب این اثر تاریخی مشاهده کنید.
ساختار کلی ایاصوفیه تقریبا به شکل مربع طراحی شده است. سه راهرو در این بنا وجود دارد که با ستونهایی از هم جدا میشوند و هر کدام گالری زیبایی از موزاییکها را در خود دارند. موزاییکها و خطاطیها بخش مهمی از معماری و طراحی این اثر هستند که در ادامه بیشتر از آنها خواهیم گفت.
تاریخچه مسجد ایاصوفیه استانبول | از بیزانس تا عثمانی
ایاصوفیه بنایی است با قدمت ۱۵۰۰ ساله و جایی است که هم مسیحیان و هم مسلمانان در آن عبادت کردهاند. ایاصوفیه در ابتدا به عنوان کلیسا ساخته شد و پس از سقوط امپراتوری بیزانس در سال ۱۴۵۳ میلادی به موزه ایاصوفیه در استانبول ترکیه تبدیل شد. در ابتدا این اثر را به دلیل اندازه بزرگی که داشت، The Great Church به معنای کلیسای بزرگ مینامیدند؛ اما پس از جنگ عثمانی به ایاصوفیه تغییر نام داد. بیایید نگاهی به تاریخ مسجد ایاصوفیه استانبول، این اثر برجسته معماری بیندازیم.
ساختار اولیه: ساخت یک کلیسا برای مسیحیان ارتودوکس درست زمانی آغاز شد که استانبول را با نام قسطنطنیه میشناختند. در دوره امپراتوری بیزانس، کنستانتین اول دستور ساختن این کلیسا را صادر کرد. استانبول در آن زمان پایتخت امپراتوری بیزانس بود و ارتودوکس به عنوان مذهب رسمی آن شناخته میشد. این کلیسای بزرگ در سال ۴۰۴ میلادی در میان آشوبهایی که در قسطنطنیه به وجود آمد، سوخت و برای همیشه از بین رفت.
بازسازی اول: ساخت دوباره این اثر در سال ۴۱۵ میلادی توسط امپراتور تئودوس دوم انجام گرفت. در این زمان باز هم یک کلیسا روی ویرانههای کلیسای قبلی ساخته شد، اما دوباره در درگیری و آشفتگیهایی که وجود آمد، به شدت آسیب دید.
بازسازی دوم: آسیبهای زیادی در طول زمان به ایاصوفیه رسید، اما در قرن ششم جاستنیانوس آن را مرمت و بازسازی کرد. این کلیسا ۳ بار بازسازی شد و آخرین مرمت آن در سال ۵۳۷ میلادی صورت گرفت. از آن زمان تا به امروز ساختمان این بنا تقریبا به همین شکلی که میبینید، باقی مانده است. نقاشیهای زیاد موزاییکی از چهره مسیح، مریم مقدس و پادشاهان بیزانس در این دوران به ایاصوفیه افزوده شدند. این نقاشیهای موزاییکی حتی امروز هم بخش مهمی از دیدنی های ایاصوفیه هستند.
کلیسا ایاصوفیه چه زمانی و به دستور چه کسی به مسجد تبدیل شد؟
در سال ۱۴۵۳ میلادی و به دستور سلطان محمد دوم، کاربری این کلیسا تغییر یافت. پس از اینکه سلطان محمد استانبول را فتح کرد، دستور داد تا نقاشیهای کلیسا را بپوشانند و اولین نماز جمعه در آن خوانده شود. مناره، منبر و محراب نیز در همین دوران به ایاصوفیه اضافه شدند.
بازسازی در زمان سلطان سلیم: در دوران حکومت سلیم دوم (۱۵۷۴-۱۵۶۶)، معماری مسجد تغییراتی کرد. یک معمار ترک، بخشهایی مانند منارههای جدید، لژ سلطان و مقبرهای برای سلیم دوم را به این مسجد افزود و چهرهای جدید به آن بخشید.
ایاصوفیه پس از نبرد عثمانی: بخش زیادی از طرحهای روی موزاییکهای اصلی پس از نبرد عثمانی، توسط خطاطان اسلامی تغییر یافت. در این دوران، یک محراب و ۴ مناره نیز به مسجد اضافه شد.
ایاصوفیه در قرن بیستم و حضور آتاتورک: بخشهای مختلف ایاصوفیه در دوران حکومتهای مختلف ساخته شده و به صورت مستمر در حال تغییر بوده است. در نهایت در سال ۱۹۴۳، به دستور کمال آتاتورک، رئیسجمهور ترکیه، این ساختمان کاربری موزه پیدا کرد و به جاذبه گردشگری تبدیل شد. این اثر تا سال ۲۰۲۰، تحت عنوان موزه ایاصوفیه توسط وزارت فرهنگ ترکیه اداره میشد.
مسجد ایاصوفیه و دستور اردوغان: در جولای ۲۰۲۰، به دستور رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، درهای ایاصوفیه دوباره به عنوان یک مسجد برای عبادت به روی مردم باز شد. در حال حاضر این اثر برجسته با کاربری مسجد و موزه، در فهرست مشهورترین جاذبه های گردشگری استانبول جای دارد.
